ข้อมูลวิสาหกิจ ๑
บทเรียนวิสาหกิจชุมชนบ้านบ่อมะกรูด
วัตถุประสงค์ แผนธุรกิจ
วิสาหกิจชุมชนคือ ผลผลิตของแผนแม่บทชุมชนโดยมีศูนย์เรียนรู้บ้านบ่อมะกรูดที่เชื่อมชีวิตทุกคนในหมู่บ้าน บ่อมะกรูดเพียงแนวคิดต่อยอดธุรกิจ มีการพัฒนามาจากการทำงานพัฒนาชุมชนเช่นการแก่ไขปัญหายาเสพติด กองทุนเงินล้าน กลุ่มสินออมทรัพย์ ชุมชนบ่อมะกรูดเป็นองค์กรชุมชนแนวใหม่มีการกำหนดหลักเกณฑ์ความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรชุมชนหน่วยงานภายนอกได้ค่อนข้างดี โดยมีหลักเกณฑ์สำคัญคือชุมชนมีระบบจัดการของตัวเองที่เป็นอิสระในขอบเขตของชุมชนเป็นองค์กรที่ดำเนินงานกิจการด้านเงินทุนเป็นองค์กรชุมชนที่ดำเนินงานด้านพัฒนารัฐวิสาหกิจชุมชน การจัดสวัสดิการชุมชนและการจัดการทรัพยากรของชุมชน และเป็นองค์กรที่บูรนาการนโยบายของรัฐที่ผ่านหน่วยงานต่างๆให้เข้าสู่กระบวนการพัฒนาชุมชนตามแบบที่ชุมชนต้องการ และเพื่อความอยู่รอดของชุมชนในทุกมิติ จากการต่อสู้กับปัญหายาเสพติด เมื่อปี ๒๕๔๒ เป็นต้นมา บ้านบ่อมะกรูด ได้ร่วมกับภาคีพัฒนาคือ กศน.อำเภอโพธาราม เกษตรอำเภอโพธาราม ประมงอำเภอโพธาราม พัฒนาชุมชนอำเภอโพธาราม สถานีตำรวจอำเภอโพธาราม ร่วมกันใช้ยุทธศาสตร์ ๓ ยุทธศาสตร์ คือยุทธศาสตร์หยุดยั้งผู้ค้า หยุดยั้งผู้เสพ และหยุดยั้งการติดเพิ่ม ซึ่งได้ใช้ยุทธศาสตร์ที่ ๓ พัฒนาอาชีพใช้กับชาวบ้าน ในชุดความรู้ประมงน้ำจืด รวมกลุ่มแปรรูปอาหาร รณรงค์ให้ชาวบ้านหวงแหน บ่อ หนอง คลอง บึง เพื่อเป็นแหล่งผลิตปลาน้ำจืด เป็นการพัฒนาต่อยอดในแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อการหนีรอดจากปัญหาเศรษฐกิจ ที่มีหนี้สิน หนี้นอกระบบ และหนี้จากอบายมุข จนถึงปัญหาระดับชาติ คือปัญหายาเสพติด เด็กเยาวชน บ้านบ่อมะกรูด ต้องไม่ติดยา ต้องมีอนาคต จึงเป็นที่มาของอาชีพหลัก และอาชีพรองอย่างเร่งด่วน ภายใต้ยุทธศาสตร์ด้านการไม่ติดเพิ่มถือว่าเป็นแผนงานสำคัญ จนถึงความสำเร็จของหมู่บ้านจนถึงปัจจุบัน
ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จ
เป็นกิจกรรมนำร่องของชุมชนบ้านบ่อมะกรูดเป็นกระบวนการเรียนรู้ของชุมชนการมีส่วนร่วมของสมาชิกชุมชนสูงเพราะแนวคิดหลักพัฒนาชุมชนและร่วมกันทำกิจกรรมให้เป็นจริง
การสนับสนุนจากภายนอก
การใช้เวทีเรียนรู้เป็นเครื่องมือหลักมาตลอด กลุ่มวิสาหกิจชุมชนขยายการเรียนรู้การทำแบบ “แผนแม่บทชุมชน”หรือแผนชุมชนตำบลบ้านฆ้อง โดยมีบ้านบ่อมะกรูดเป็นแกนหลักวิเคราะห์ สังเคราะห์แผนชุมชนสู่การปฏิบัติ ทั้งบัญชีครัวเรือน รู้รายรับ-รายจ่าย เป็นหมวดหมู่ และร่วมเรียนรู้ทั้งในและนอกชุมชนส่งผลให้ให้กลุ่มผู้นำนักเรียนรู้โดยไม่รู้ตัวเพราะฉะนั้นทุกทุกคนจะมีทัศนะเชิงบวกต่อการสนับสนุนจากภายนอกและมีการพิจารณารับการสนับสนุนจากภายนอกอย่าเป็นระบบ
วิธีการนำไปสู่ซึ่งความสำเร็จ
จากการที่ชุมชนมีความสามัคคีอันแบบแน่น ส่งผลให้ไม่มีข้อขัดแย้งในชุมชน การเคารพซึ่งกันและกัน เคารพในหลักอาวุธโส และคนในชุมชนยังมีความรู้ความสามารถในด้านบัญชี การใช้คอมพิวเตอร์ มีผู้เชี่ยวชาญให้การแนะนำในการลงทุนวิสาหกิจชุมชน วัตถุดิบชุมชน แรงงานชุมชน การจัดการชุมชน ผลประโยชน์ชุมชน โดยมีการร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ร่วมกันวางแผน ร่วมกันปฏิบัติ การร่วมรับผลประโยชน์ และการประเมินผล พร้อมกันนั้นชาวบ้านบ่อมะกรูด ยังร่วมจดทะเบียนกลุ่มประมงน้ำจืด เป็นวิสาหกิจชุมชน ตามพรบ.วิสาหกิจชุมชน โดยมีกรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นผู้สนับสนุนและส่งเสริมในระดับภาคีราชการ
กล่าวได้ว่ามีการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบมีการใช้เวทีเพื่อการพูดคุยตลอดเวลามีคณะกรรมการที่ดูแลเรื่องการจัดการการเงินอย่างเป็นระเบียบมีการรายงานให้สมาชิกทราบเป็นระยะจึงนำไปสู่ความสำเร็จวิสาหกิจในชุมชน
การวิเคราะห์เชิงอุตสาหกรรม
วิสาหกิจชุมชนเป็นงานพัฒนาชุมชนเพื่อสร้างขบวนการเข้มแข็งของชุมชน การต่อยอดวิสาหกิจชุมชนในเชิงอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ค่อนข้างยากโดยบริบทของชุมชน วัตถุดิบ เงินทุน การตลาดการผลิตเพื่อคนในชุมชนเป็นเป้าหมายหลักการขยายเพื่อการค้าอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ไม่เหมาะสมกับวิสาหกิจชุมชน
จุดแข็งของชุมชนที่มีการทำเป็นระบบมีการเชื่อมร้อยการทำงานจากหมู่บ้านสู่ตำบล จากตำบลสู่เครือข่ายเป็นอำเภอ และจังหวัด จนถึงระดับประเทศ ทำให้ช่องทางการพัฒนา หรือขยายวิสาหกิจชุมชน รวมทั้งช่องทางการตลาดเป็นไปในทางที่ดี รวมทั้งการที่ ชุมชนบ่อมะกรูด เป็นศูนย์การเรียนรู้ที่ผู้คนรู้จักกันทั้งประเทศจึงมีโอกาสในการพัฒนา วิสาหกิจชุมชน เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของชุมชนจากสังคมเกษตรแปรเปลี่ยนเป็นสังคมอุตสาหกรรม แหล่งวัตถุดิบ เงินทุนที่มีข้อจำกัดทำให้ไม่สามารถขยายงานให้ใหญ่จนถึงขนาดอุตสาหกรรม
กลยุทธ์ระดับองค์กร
ด้วยความที่ชุมชนบ้านบ่อมะกรูด เป็นศูนย์เรียนรู้ ที่มีคนมาศึกษาดูงานจำนวนมากในแต่ละปี รวมทั้งมีขบวนการทำงานเป็นเครือข่ายทั่วประเทศ รวมทั้งบ้านบ่อมะกรูด มีอินเตอร์เน็ท เว็บไซด์ ทีวีสาธารณะ วิทยุชุมชน เป็นของชุมชนเองรวมทั้งยังทำงานด้านสื่อชุมชน สื่อภาคประชาชน ทำให้ ชุมชนบ้านบ่อมะกรูด มีช่องทางจัดจำหน่ายรวมทั้งช่องทางประชาสัมพันธ์สินค้าวิสาหกิจชุมชนที่ค่อนข้างได้เปรียบชุมชนอื่น